Ο προφήτης Ηλίας

Βρίσκεστε εδώ : Activate Breadcrumb NavXT Plugin

Τίτλος έργου : Προφήτης Ηλίας
Χρονολόγηση : 1855 μ. Χ.
Κάτοχος πρωτοτύπου : Ιερό ησυχαστήριο Αγίας Τριάδος – Αγίου Νεκταρίου Αιγίνης
Κάτοχος δικαιωμάτων : ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.
Διάρκεια δικαιωμάτων : 50 έτη (20/09/2010 – 19/09/2060)
Έκδοση αντιγράφων σε σειρά : 200
Διαστάσεις πρωτοτύπου : ≈ 33,50 εκ. x 43,70 εκ.
Διαστάσεις αντιγράφου : ≈ 33,50 εκ. x 43,70 εκ.
Διαστάσεις με τα περιθώρια : ≈ 43,50 εκ. x 56,20 εκ.
Μέσο αποτύπωσης : Hahnemühle Photo Rag Satine 310 gsm
Μέθοδος αποτύπωσης : Fine art Giclée

Βίος και Ανάληψη του προφήτη Ηλία

Η ρωσική εικόνα της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος και Νεκταρίου Αιγίνης με το βίο και την Ανάληψη του προφήτη Ηλία αναπαράγει έναν εικονογραφικό τύπο συνήθη για τις ρωσικές εικόνες του 18ου και 19ου αιώνα. Με χαρακτηριστική αφηγηματική διάθεση, ο βίος αναπτύσσεται με άξονα τον ίδιο τον προφήτη, ο οποίος εικονίζεται ολόσωμος και σε μεγάλη κλίμακα να κάθεται εντός σπηλαίου στο πλέον αναγνωρίσιμο επεισόδιο της σίτισής του από τον κόρακα (Ι. Βασιλείς 17, 6). Τα εικονιστικά του χαρακτηριστικά ακολουθούν πιστά την Ερμηνεία της αγιογραφίας του ιερομόναχου Διονυσίου του εκ Φουρνά που τον περιγράφει ως γέροντα και ασπρογένη. Μικρογράμματες επιγραφές στη σλαβονική, γραμμένες σε μαύρο χρώμα διευκολύνουν τον πιστό να ταυτίσει τις σκηνές και να παρακολουθήσει έτσι την ιστορία του βίου του προφήτη.

Στο επάνω τμήμα της εικόνας προβάλλεται με ανάγλυφο τρόπο το κορυφαίο γεγονός της Ανάληψης του προφήτη σε άρμα πυρός που το σέρνουν τέσσερα πτερωτά άλογα, τα οποία κατευθύνονται προς τα αριστερά (ΙΙ. Βασιλείς 2. 11). Η σπουδαιότητα του γεγονότος υπογραμμίζεται και από την κεφαλαιογράμματη στη ρωσική γλώσσα επιγραφή στο επάνω πλαίσιο της εικόνας που στην ελληνική μπορεί να αποδοθεί ως « η εικόνα της πυρφόρου ανάβασης του αγίου προφήτου Ηλία ». Εντός ουράνιου ημικυκλίου και μέσα σε νέφη εικονίζεται ο Θεός πατήρ σε στάση τριών τετάρτων να ευλογεί και να κρατεί τη σφαίρα του κόσμου. Η θέση του Θεού πατρός στην άνω αριστερή γωνία επηρεάζει και προσδιορίζει τη στάση καθώς και την αριστερόστροφη κίνηση όλων των μορφών στην εικόνα. Επί πλέον, παρά το γεγονός ότι δεν παριστάνεται ολόσωμος και ούτε σε μεγάλη κλίμακα, ωστόσο το πρόσωπο του Θεού τονίζεται με ιδιαίτερη έμφαση μέσω του κατάλευκου ιματίου του, το οποίο μαζί με τα νέφη αποτελούν τη μοναδική ψυχρή χρωματικά νησίδα μέσα στο ολόθερμο περιβάλλον του χρυσού και του ρόδινου χρώματος που κατακλύζει το σύνολο της ζωγραφικής επιφάνειας του έργου.

Πιο κάτω και στην αριστερή πάντα πλευρά ιστορείται το επεισόδιο της προσφοράς του προφήτη με τη θαυματουργό πυρά του Κυρίου που ανάβει τα υγρά ξύλα και το πλήρες υδάτων θυσιαστήριο κάνοντας το λαό του Ισραήλ να πιστέψει στον αληθινό Θεό (Ι. Βασιλείς 18. 32-38). Ο προφήτης Ηλίας εικονίζεται με ανοιχτά τα χέρια σε στάση προσευχής, ενώ αριστερά του στέκονται έκπληκτοι ο αμαρτωλός βασιλεύς Αχαάβ και πίσω του ο ειδωλολάτρης αρχιερέας του Βάαλ. Ακριβώς στην κάτω αριστερή γωνία λαμβάνει χώρα το γεγονός της έγερσης του προφήτη από τον άγγελο Κυρίου, ο οποίος τον προτρέπει να ξυπνήσει και να φάει, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει το δρόμο του μέσα στην έρημο προκειμένου να φθάσει στον τελικό του προορισμό που είναι το θεοβάδιστο όρος Χωρήβ (Ι. Βασιλείς 19. 4-8).

Η αφήγηση συνεχίζεται στην απέναντι πλευρά και στην κάτω δεξιά γωνία με την παράσταση της διέλευσης του ποταμού Ιορδάνη από τους προφήτες Ηλία και Ελισσαιέ (ελληνιστί Ελισσαίο) λίγο πριν την Ανάληψη του πρώτου στους ουρανούς (ΙΙ. Βασιλείς 2, 7-9). Επιλέγεται συγκεκριμένα η στιγμή, κατά την οποία ο Ηλίας διπλώνει τη μηλωτή του και κτυπά τα ύδατα, για να διαιρεθούν αυτά στη συνέχεια επιτρέποντας την ασφαλή διάβαση του ποταμού. Ο βίος ολοκληρώνεται με τη σκηνή της Ανάληψης που επιστέφει την εικόνα. Στην παράσταση ο καλλιτέχνης θα συμπεριλάβει και το επεισόδιο της παράδοσης της μηλωτής στον Ελισσαίο (ΙΙ. Βασιλείς 2, 13-15). Το γεγονός αυτό συνιστά πράξη διαδοχής και μετάδοσης της θαυματουργής δύναμης του προφήτη Ηλία στον Ελισσαίο.

Ο προφήτης Ηλίας στην ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την 20η Ιουλίου. Οι εικόνες της Ανάληψής του στους ουρανούς είναι εξαιρετικά δημοφιλείς ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές γύρω από το Novgorod στη Ρωσία. Ως κύρια αιτία θα πρέπει να θεωρηθεί η ικανότητα του προφήτη να προκαλεί βροχές, αλλά και η εν γένει ιδιότητά του ως πάτρωνα και ρυθμιστή του καιρού. Η παραπάνω λατρεία και η ευρεία διάδοσή της και εκτός της Ρωσίας θα πρέπει να συνετέλεσε στην εξαγωγή πλήθους εικόνων του σε όλο το Βαλκανικό χώρο.

Η εικόνα της Αγίας Τριάδος Αιγίνης χρονολογείται οπωσδήποτε πριν το 1855, έτος το οποίο αναγράφεται στο πίσω μέρος της. Ακριβώς από κάτω, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ιστορία του έργου έχει και η ενθύμηση της γέννησης στα Φηρά της Θήρας ενός « Πέτρου Γεωρτζόγλου, τέκνον του Νικολάου Γεωρτζόγλου και της συζύγου του Μαριγώς, το γένος Α. Γαβαλά » το έτος 1885.

Το έργο τέλος χαρακτηρίζεται από λεπτολόγο επεξεργασία στις επί μέρους λεπτομέρειες και χρωματική ευαισθησία, η οποία επιχειρεί να προσδώσει πλαστικότητα στις μορφές εξισορροπώντας τους γραμμικούς χειρισμούς και τις σχεδιαστικές απλουστεύσεις στην απόδοση της πτυχολογίας των ενδυμάτων τους.

Αθανάσιος Σέμογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης