Η αγία Ειρήνη

Βρίσκεστε εδώ : Activate Breadcrumb NavXT Plugin

Τίτλος έργου : Η αγία Ειρήνη
Χρονολόγηση : 1778 μ. Χ.
Κάτοχος πρωτοτύπου : Εκκλησιαστικό μουσείο Αλεξ/λης
Κάτοχος δικαιωμάτων : ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.
Διάρκεια δικαιωμάτων : 50 έτη (8/10/2008 – 7/10/2058)
Έκδοση αντιγράφων σε σειρά : 200
Διαστάσεις πρωτοτύπου : ≈ 82,79 εκ. x 105,95 εκ.
Διαστάσεις αντιγράφου : ≈ 80,31 εκ. x 102,77 εκ.
Διαστάσεις με τα περιθώρια : ≈ 90,31 εκ. x 115,27 εκ.
Μέσο αποτύπωσης : Hahnemühle Photo Rag Satine 310 gsm
Μέθοδος αποτύπωσης : Fine art Giclée

Η αγία Ειρήνη και σκηνές του βίου της

Η εικόνα της αγίας Ειρήνης της μεγαλομάρτυρος, πλαισιωμένης στις τρεις της πλευρές με σκηνές του βίου της, φέρει μεταγενέστερο μάλλον ξυλόγλυπτο πλαίσιο διακοσμημένο με ελισσοειδή βλαστό και ρόδακες και πιθανώς προέρχεται από προσκυνητάρι στη νότια απόληξη του τέμπλου του ναού της Αγίας Κυριακής της Αίνου. Χρυσογράμματη εξάστιχη αφιερωματική επιγραφή σε ελλειψοειδές πλαίσιο στη δεξιά πλευρά της αγίας και στο ύψος των ποδιών της μας πληροφορεί για το χρόνο εκτέλεσης του έργου (1778), το όνομα του ζωγράφου της, του Αναστασίου του Ιωάννου από την Αίνο, αλλά και για την επαγγελματική ταυτότητα της ομάδας των δωρητών της (συντεχνία ψαράδων και μαγαζητζήδων).

Στο κέντρο εικονίζεται η αγία Ειρήνη όρθια, στραμμένη προς τα αριστερά. Φέρει χρυσό στέμμα στο κεφάλι και πολυτελή ενδυμασία, ενδεικτικά της βασιλικής της καταγωγής. Το δεξί της χέρι στο ύψος του στήθους της εικονίζεται σε χειρονομία δέησης, ενώ στο αριστερό κρατεί το σταυρό του μαρτυρίου της μαζί με κλαδί φοίνικα, σύμβολο νίκης εναντίον του θανάτου. Το βάθος, στο κάτω τμήμα της εικόνας, αποδίδεται σε τριχρωμία, σε σκούρο μπλε, ώχρα και απαλό ρόδινο σπάζοντας τη μονοτονία του χρυσού κάμπου που καταλαμβάνει σχεδόν τα δύο τρίτα της επιφάνειας του έργου.

Το ενδιαφέρον της εικόνας εστιάζεται στο ότι μας διασώζει επεισόδια του σπάνια εικονιζόμενου βίου και μαρτυρίου της αγίας. Δέκα σκηνές μικρογραφικά αποδοσμένες διατάσσονται στα δύο κάθετα και στο κάτω οριζόντιο πλαίσια. Η αφήγηση αρχίζει από το επάνω αριστερό διάχωρο, όπου ιστορείται το επεισόδιο της εισόδου στον πύργο της αγίας περιστεράς με τον κλάδο ελαίας στο στόμα, τον οποίο απέθεσε επί της χρυσής τραπέζης. Στη σκηνή παριστάνεται η αγία Ειρήνη με τη συνοδεία της καθώς και ο γέρων διδάσκαλός της Απελλιανός, ο οποίος της ερμηνεύει το εν λόγω επεισόδιο ως προαναγγελία της βάπτισής της. Η αφήγηση συνεχίζεται στην απέναντι πλευρά, με τη μετονομασία της αγίας (από το αρχικό της όνομα Πηνελόπη σε Ειρήνη) και τη μετάδοση της χριστιανικής πίστης από άγγελο Κυρίου. Η τρίτη κατά σειρά σκηνή του βίου της στο αριστερό πλαίσιο εικονογραφεί τη βάπτιση της αγίας σε χρυσή κολυμβήθρα από τον απόστολο Τιμόθεο, μαθητή του αποστόλου Παύλου. Στην ίδια σειρά απέναντι, η Ειρήνη εικονίζεται να κρημνίζει τα είδωλα του πατρός της. Στο αριστερό και πάλι πλαίσιο λαμβάνει χώρα το πρώτο μαρτύριο της αγίας από τον ίδιο της τον πατέρα, ο οποίος προστάζει η κόρη του να δεθεί και να καταπατηθεί από τους ίππους. Στη σκηνή αυτή παριστάνεται άλογο αφηνιασμένο που σηκώνει τα μπροστινά του πόδια, εξαγριωμένο εναντίον του πατέρα της αγίας αφήνοντας την ίδια αλώβητη. Στη δεξιά κάθετη ταινία και στο αντίστοιχο διάχωρο, η αγία Ειρήνη με τη βασιλική της ενδυμασία προσεύχεται προκειμένου να αναστήσει το νεκρό πατέρα της από την επίθεση του αλόγου.

Το τελευταίο επεισόδιο στην κάτω αριστερή γωνία παρουσιάζει την αγία ενώπιον του βασιλέως Σεδεκία. Η αγία Ειρήνη με βασιλική και πάλι ενδυμασία σηκώνει το δεξί της χέρι αρνούμενη να θυσιάσει στα είδωλα, όπως της διατάσσεται. Ως αποτέλεσμα της άρνησής της, η αγία ρίχνεται πρηνής σε βαθύ λάκκο με ερπετά και δηλητηριώδη φίδια. Το περιστατικό αυτό τοποθετείται ακριβώς απέναντι στην κάτω δεξιά γωνία της εικόνας. Οι δύο τελευταίες σκηνές στο κάθετο πλαίσιο εικονίζουν δύο μαρτύρια της αγίας, εκείνο της πυράς στα αριστερά και του αποκεφαλισμού της στα δεξιά, μαρτύριο με το οποίο και ετελειώθη.

Στην εικόνα της αγίας Ειρήνης παρουσιάζονται ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τέχνης του αινίτη αγιογράφου Αναστασίου του Ιωάννου. Η σχηματοποίηση του προσώπου με τις απαλές χρωματικές διαβαθμίσεις, η απόπειρα φυσιοκρατικής απόδοσης της πτυχολογίας της χλαμύδας και η προτίμηση για τις αποχρώσεις του ροδαλού και του βυσσινί συνιστούν καλλιτεχνικά δάνεια του ζωγράφου από τη δυτική τέχνη, τα οποία προσπαθεί και να αφομοιώσει. Το ίδιο και η νωχελική στάση της αγίας με το δεξί της χέρι στο ύψος του στήθους της μαρτυρεί πειραματισμούς με δυτικά πρότυπα. Ως προς τις σκηνές στο πλαίσιο, ο Αναστάσιος τις αποδίδει με ζωντάνια και με απλά εκφραστικά μέσα αποδεικνύοντας ότι είναι ένας ικανός αγιογράφος και σημαντικός εκπρόσωπος της ντόπιας καλλιτεχνικής παράδοσης της Αίνου κατά τον 18ο αιώνα.

Αθανάσιος Σέμογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Απόσπασμα από το λεύκωμα “Εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης. Μια περιήγηση στη θρησκευτική τέχνη του Έβρου”, © Εκδόσεις ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.

Δίπτυχο διαστάσεων 24,5 Χ 34 εκ. περίπου με την Παναγία την Τρυφώτισα και τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο σε άριστη εκτύπωση διαστάσεων 23 Χ 32,5 εκ. με το περιθώριο του χαρτιού.

 

Στην πίσω πλευρά του διπτύχου υπάρχει το ολόγραμμα ασφαλείας και γνησιότητας της εταιρείας.