Ο άγιος Ευθύμιος

Βρίσκεστε εδώ : Activate Breadcrumb NavXT Plugin

Τίτλος έργου : Ο άγιος Ευθύμιος
Χρονολόγηση : 1760 μ. Χ.
Κάτοχος πρωτοτύπου : Εκκλησιαστικό μουσείο Αλεξ/λης
Κάτοχος δικαιωμάτων : ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.
Διάρκεια δικαιωμάτων : 50 έτη (8/10/2008 – 7/10/2058)
Έκδοση αντιγράφων σε σειρά : 200
Διαστάσεις πρωτοτύπου : ≈ 75,93 εκ. x 98,47 εκ.
Διαστάσεις αντιγράφου : ≈ 73,65 εκ. x 95,52 εκ.
Διαστάσεις με τα περιθώρια : ≈ 83,65 εκ. x 108,02 εκ.
Μέσο αποτύπωσης : Hahnemühle Photo Rag Satine 310 gsm
Μέθοδος αποτύπωσης : Fine art Giclée

href="http://www.doukasculture.com/εκδήλωση-ενδιαφέροντος">

Ο άγιος Ευθύμιος και σκηνές του βίου του

Η εικόνα τέμπλου από το ναό της Αγίας Κυριακής της Αίνου με κεντρικό θέμα τον άγιο Ευθύμιο που φυλάσσεται σήμερα στο Εκκλησιαστικό Μουσείο της Αλεξανδρούπολης, χρονολογείται στα 1760, είναι αφιέρωμα της συντεχνίας των ραπτάδων και φιλοτεχνήθηκε από τον Αναστάσιο του Ιωάννου, σύμφωνα με την κεφαλαιογράμματη αφιερωματική επιγραφή στο κάτω τμήμα της.

Το έργο παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον, λόγω της εξαιρετικά σπάνιας απεικόνισης επεισοδίων του βίου του μεγάλου μοναχού αγίου τόσο για τη Βυζαντινή όσο και για τη μεταβυζαντινή τέχνη. Η ιστόρηση του εικονογραφικού κύκλου της ζωής και των θαυμάτων του ιδρυτή του παλαιστινιακού μοναχισμού, αγίου Ευθυμίου απαντάται για πρώτη και μοναδική φορά στη μνημειακή ζωγραφική, απ’ όσο γνωρίζω, στο νότιο κλίτος του παρεκκλησίου του αγίου Ευθυμίου στη Θεσσαλονίκη (1303) με εννέα συνολικά σκηνές. Στις φορητές εικόνες, εκτός από αυτή της Αλεξανδρούπολης, ξαναβρίσκουμε την εικονογράφηση του βίου του μόνο σε μία πολύ μεταγενέστερη αδημοσίευτη εικόνα από το Εκκλησιαστικό μουσείο της Δράμας που χρονολογείται το 1854 και φέρει επίσης στα δύο κάθετα πλαίσια δώδεκα σκηνές από το συναξάρι του αγίου.

Οι σκηνές που αναπτύσσονται μικρογραφικά εντός χρυσογραφημένων φυτικών μεταλλίων ελλειψοειδούς σχήματος μπαρόκ διακόσμησης ταυτίζονται χάρη στις επιγραφές λευκού χρώματος στη βάση τους. Η σειρά των σκηνών στο αριστερό πλαίσιο από πάνω προς τα κάτω είναι η ακόλουθη: 1.ο ευαγγελισμός της γέννησης του αγίου στους γονείς του (Παύλο και Διονυσία) από άγγελο Κυρίου, 2. η βάπτιση του Ασπέβετου, ηγεμόνα των Σαρακηνών, από τον άγιο, 3. το θαύμα του πολλαπλασιασμού των άρτων στη μονή του, 4. το θαύμα της περιβολής του αγίου Ευθυμίου και του διακόνου Δομετιανού από την πυρά κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας μπροστά στην Αγία Τράπεζα, 5. το μετά θάνατον θαύμα του αγίου της διάσωσης του διακόνου από ναυάγιο. Στη δεξιά πλευρά εικονίζονται: 6. η χειροτόνηση του αγίου, 7. η θεραπεία του παρήκοου Αυξεντίου, 8. η ίαση της στείρας γυναίκας του σαρακηνού άρχοντα Τερεύονα, 9. η κοίμηση του αγίου και 10. η φώτιση του Κυρίλλου του Σκυθοπολίτου από τον άγιο Ευθύμιο, με σκοπό να συγγράψει τον βίο του.

Σε σχέση με τα δύο γνωστά παραδείγματα ιστόρησης του κύκλου του βίου του αγίου που αναφέραμε, η εικόνα της Αλεξανδρούπολης παρουσιάζει δύο άγνωστα επεισόδια, εκείνο της ίασης του παρήκοου μοναχού Αυξεντίου και της εμφάνισης του αγίου στον βιογράφο του Κύριλλο. Ως προς τις πηγές έμπνευσής της, η εικονογραφία των επεισοδίων και η δομή των συνθέσεων δεν επιτρέπουν τη σύνδεση της εν λόγω εικόνας με το παλαιολόγειο παράδειγμα του παρεκκλησίου του αγίου Ευθυμίου στο ναό του αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης. Αντιθέτως, οι αναλογίες ως προς τα εκφραστικά μέσα και την οργάνωση των παραστάσεων που παρατηρούνται σε σχέση με την αδημοσίευτη εικόνα της Δράμας επιτρέπουν, παρά τις όποιες επιμέρους διαφορές, να υποθέσουμε την ύπαρξη ενός κοινού προτύπου που πιθανότατα διαμορφώθηκε κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο και ακολουθούσε πιστά και με αφηγηματική ακρίβεια τον βίο του αγίου, όπως συντάχθηκε από τον Συμεών τον Μεταφραστή και τον Σκυθοπολίτη.

Η έντονη αφηγηματικότητα στο έργο της Αλεξανδρούπολης επιβεβαιώνεται και από τη διείσδυση στην κεντρική παράσταση και σε εξαιρετικά μικρή κλίμακα δύο ακόμη παραστάσεων. Στα δεξιά του αγίου εικονίζεται η από κοινού προσευχή του αγίου με τον πιστό του φίλο Δομετιανό σε σπήλαιο στο μέσο της ερήμου, ενώ στα αριστερά παριστάνεται μοναχός, ίσως ο άγιος, να πορεύεται προς την ιδρυθείσα από αυτόν λαύρα.

Αντίθετα με τη σπανιότητα του κύκλου του βίου, οι απεικονίσεις του μεγάλου Ευθυμίου είναι συχνές τόσο στη μνημειακή ζωγραφική όσο και στις φορητές εικόνες. Ο άγιος στην εικόνα της Αλεξανδρούπολης εικονίζεται ολόσωμος, μετωπικός, ενδεδυμένος με μοναστικό μανδύα και ανάλαβο. Ευλογεί με το δεξί του χέρι και ξετυλίγει ειλητό με την επιγραφή που τον συνοδεύει στο σύνολο των απεικονίσεων του ( «Ἀδελφοί, τὰ ὅπλα τοῦ μοναχοῦ εἰσὶν ἡ μελέτη, ἡ προσευχή, ἡ διάκρισις, ἡ ταπεινοφροσύνη καὶ ἡ κατὰ Θεὸν ὑπακοή»). Τα εικονιστικά του χαρακτηριστικά ακολουθούν σε γενικές γραμμές τα προτεινόμενα από τον Διονύσιο εκ Φουρνά στην Ερμηνεία του: “γέρων, φαρακλὸς, μακρὰν ἔχων τὴν γενειάδαν”.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόδοση του τοπίου της ερήμου με τα εξωτικά δένδρα, που καταλαμβάνει μόνο το κάτω μέρος της παράστασης, σε ποσοστό περίπου του ενός τρίτου της ζωγραφικής επιφάνειας του έργου, ενώ το υπόλοιπο φέρει ολόχρυσο κάμπο.

Η έντονη γραμμικότητα στο μανδύα και το κουκούλιο του αγίου αποτελεί μια μανιεριστική ερμηνεία της πτυχολογίας που απαντάται ταυτόσημη και σε άλλες εικόνες του ίδιου ζωγράφου με χαρακτηριστικότερη εκείνη του έφιππου αγίου Γεωργίου (1763). Η ογκηρή εύσωμη μορφή του αγίου αποκτά δυναμικότητα και κυριαρχεί στη ζωγραφική επιφάνεια. Η παραπάνω εντύπωση τονίζεται ιδιαίτερα από την παρεμβολή των δύο επεισοδίων σε μικρογραφική κλίμακα εκατέρωθέν του. Με τον τρόπο αυτό ο καλλιτέχνης εξαίρει το πνευματικό και ηθικό ανάστημα του αγίου Ευθυμίου που με τόση γλαφυρότητα εξυμνείται στα κείμενα των συναξαριστών.

Αθανάσιος Σέμογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Απόσπασμα από το λεύκωμα “Εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης. Μια περιήγηση στη θρησκευτική τέχνη του Έβρου”, © Εκδόσεις ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.

Δίπτυχο διαστάσεων 24,5 Χ 34 εκ. περίπου με την Παναγία την Τρυφώτισα και τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο σε άριστη εκτύπωση διαστάσεων 23 Χ 32,5 εκ. με το περιθώριο του χαρτιού.

 

Στην πίσω πλευρά του διπτύχου υπάρχει το ολόγραμμα ασφαλείας και γνησιότητας της εταιρείας.