Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος

Βρίσκεστε εδώ : Activate Breadcrumb NavXT Plugin

Τίτλος έργου : Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος
Χρονολόγηση : 18ος αι. (≈ 1700 – 1750 μ. Χ.)
Κάτοχος πρωτοτύπου : Εκκλησιαστικό μουσείο Αλεξ/λης
Κάτοχος δικαιωμάτων : ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.
Διάρκεια δικαιωμάτων : 50 έτη (8/10/2008 – 7/10/2058)
Έκδοση αντιγράφων σε σειρά : 200
Διαστάσεις πρωτοτύπου : ≈ 70,40 εκ. x 121,89 εκ.
Διαστάσεις αντιγράφου : ≈ 68,29 εκ. x 118,23 εκ.
Διαστάσεις με τα περιθώρια : ≈ 78,29 εκ. x 130,73 εκ.
Μέσο αποτύπωσης : Hahnemühle Photo Rag Satine 310 gsm
Μέθοδος αποτύπωσης : Fine art Giclée

Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος

Ο άγιος Ιωάννης εικονίζεται σε χρυσό κάμπο ολόσωμος με φτερά αγγέλου και στραμμένος κατά τρία τέταρτα προς τα δεξιά και προς τη μορφή του στηθαίου Χριστού, ο οποίος προβάλλει εν μέσω νεφών από τεταρτοκύκλιο του ουρανού και τον ευλογεί. Έχει το αριστερό του χέρι ανοικτό σε στάση δέησης, ενώ με το δεξί κρατεί ραβδί που απολήγει σε σταυρό καθώς και ανοιχτό ειλητό, στο οποίο επιγράφεται με κεφαλαιογράμματη γραφή η γνωστή επίκληση που είναι εμπνευσμένη από τους ψαλμούς της 29ης Αυγούστου, εορτής της Αποτομής της Σεπτής του Κεφαλής: “ΟΡΑC ΟΙΑ ΠΑ/ CΧΟΥCIN Ω Θ(ΕΟ)Υ ΛΟΓΕ/ΟΙ ΠΤΕCΜΑΤΩΝ ΕΛΕΧΟΙ/ ΤΩΝ ΒΔΕΛΥΚΤΕΩΝ Ε/ ΛΕΧΩΝ ΚΑΙ ΓΑΡ ΜΗ ΦΕΡΩΝ/ Ο ΗΡΩΔΙC ΤΕΤΜΗΚΕΝ ΙΔΟΥ/ΤΗΝ ΕΜΗΝ ΚΑΡΑΝ CΩΤΕΡ/ METANOΕΙΤΕ ΗΓΓΙΚΕ/ ΓΑΡ Η ΒΑCΙΛΕΙΑ/ ΤΩΝ (ΟΥΡΑΝΩΝ)”.

Το τοπίο αποτελείται από δύο απόκρημνα βουνά σε ωχροκίτρινο και γαιοκάστανο χρώμα. Στο αριστερό και πίσω από τον Ιωάννη στη ρίζα του δένδρου προβάλλει η αξίνα, η οποία συνοδεύεται από το σχετικό χωρίο του ευαγγελιστή Ματθαίου κεφ. γ, στ. 10 («ἥδη ἡ ἀξίνη κεῖται»). Μπροστά και μέσα σε πλατύ αργυρό αγγείο είναι τοποθετημένη η αποτετμημένη φωτοστεφανωμένη τιμία κάρα του Προδρόμου, λεπτομέρεια που παραπέμπει αυτόματα και στην εορτή της Τρίτης Εύρεσης της Κεφαλής του που η εκκλησία εορτάζει την 25η Μαΐου.

Ο Ιωάννης φορά σταρόχρωμη μηλωτή και γκριζοπράσινο ιμάτιο που αφήνει ακάλυπτο τον αριστερό του ώμο και δένει στη μέση με μαύρη ζώνη. Ο φωτοστέφανός του είναι ανάγλυφος με έκτυπο πυκνό φυτικό κόσμημα, η περιφέρεια του οποίου κοσμείται με κουκκίδες. Ο εικονογραφικός τύπος του πτερωτού Ιωάννη συνοψίζει τις ιδιότητές του ως διδασκάλου στην έρημο και ως αγγέλου. Η απεικόνιση του Ιωάννη Πρόδρομου – Αγγέλου της ερήμου βασίζεται στο προφητικό παλαιοδιαθηκικό κείμενο του Μαλαχία (γ, 1): «Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω τον ἄγγελόν μου καὶ ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου», χωρίο που θα επαναληφθεί και από το σύνολο σχεδόν των ευαγγελιστών (Ματθ. ια, 10・ Μαρκ. α, 2・ Λουκ. ζ, 17).

Το σχήμα αυτό, το οποίο απαντάται σε πολλές παραλλαγές, διαδίδεται ευρύτατα κατά την παλαιολόγεια περίοδο και περνά στη συνέχεια στη μεταβυζαντινή τέχνη. Είναι ιδιαίτερα προσφιλές στην κρητική ζωγραφική, όπως διαπιστώνεται και από το πλήθος των παραδειγμάτων που διαθέτουμε. Η εικόνα του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης ανήκει εικονογραφικά στον ίδιο τύπο, τον οποίο επεξεργάστηκε το εργαστήρι του κρητικού ζωγράφου Άγγελου (15ος αι.) εμπλουτίζοντάς τον με νέα χαρακτηριστικά εμπνευσμένα από την ιταλική ζωγραφική. Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται ενδεικτικά η εικόνα από το Μουσείο Ερμιτάζ της Πετρούπολης (α’ μισό του 16ου αι.), εκείνη του Εμμανουήλ Λαμπάρδου από το μουσείο της Αντιβουνιώτισσας στην Κέρκυρα (τέλη 16ου-πρώτες δεκαετίες του 17ου αιώνα) και η εικόνα που αποδίδεται στον κρητικό ζωγράφο Εμμανουήλ Τζάνε και φυλάσσεται στο μουσείο Κανελλοπούλου στην Αθήνα.

Το μνημειακό στήσιμο της μορφής, η προσπάθεια απόδοσης κλασικής έκφρασης στο πρόσωπο και ο σκουρόχρωμος προπλασμός με τα μικρά γραμμικά φώτα εντάσσονται στο ρεύμα επιστροφής στα παλαιολόγεια πρότυπα κατά το α’ μισό του 18ου αιώνα. Αυτή η αναβίωση του κλασικισμού είναι παρόμοια αισθητή και στην αρχαιοπρεπή καλλιγραφημένη επιγραφή του ειληταρίου του Ιωάννη. Θεωρούμε επομένως πιθανό η εικόνα του Μουσείου της Αλεξανδρούπολης να είχε εκτελεσθεί σε κάποιο από τα αγιορείτικα εργαστήρια αυτής της περιόδου, τα οποία παρήγαγαν πλήθος έργων ακολουθώντας αντίστοιχες αισθητικές αναζητήσεις.

Αθανάσιος Σέμογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Απόσπασμα από το λεύκωμα “Εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης. Μια περιήγηση στη θρησκευτική τέχνη του Έβρου”, © Εκδόσεις ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.

Δίπτυχο διαστάσεων 24,5 Χ 34 εκ. περίπου με την Παναγία την Τρυφώτισα και τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο σε άριστη εκτύπωση διαστάσεων 23 Χ 32,5 εκ. με το περιθώριο του χαρτιού.

 

Στην πίσω πλευρά του διπτύχου υπάρχει το ολόγραμμα ασφαλείας και γνησιότητας της εταιρείας.