Παναγία η Ζωοδόχος Πηγή

Βρίσκεστε εδώ : Activate Breadcrumb NavXT Plugin

Τίτλος έργου : Παναγία η Ζωοδόχος Πηγή
Χρονολόγηση : 17ος αι. (≈ 1650 – 1700 μ. Χ.)
Κάτοχος πρωτοτύπου : Εκκλησιαστικό μουσείο Αλεξ/λης
Κάτοχος δικαιωμάτων : ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.
Διάρκεια δικαιωμάτων : 50 έτη (8/10/2008 – 7/10/2058)
Έκδοση αντιγράφων σε σειρά : 200
Διαστάσεις πρωτοτύπου : ≈ 76,71 εκ. x 104,92 εκ.
Διαστάσεις αντιγράφου : ≈ 74,41 εκ. x 101,77 εκ.
Διαστάσεις με τα περιθώρια : ≈ 84,41 εκ. x 114,27 εκ.
Μέσο αποτύπωσης : Hahnemühle Photo Rag Satine 310 gsm
Μέθοδος αποτύπωσης : Fine art Giclée

Παναγία η Ζωοδόχος Πηγή

Η εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής προέρχεται από το τέμπλο του ναού της Ζωοδόχου από την Αίνο και ανήκει σε μια παραλλαγή που δημιουργείται στα τέλη του 16ου αιώνα σε κρητικά εργαστήρια. Η παραλλαγή αυτή παρουσιάζει τον Χριστό να ευλογεί με τα δυο του χέρια και να στρέφει το κεφάλι του προς τα δεξιά του. Η Θεοτόκος στην εικόνα της Αλεξανδρούπολης δεν εικονίζεται μετωπική, αλλά στρέφει το κεφάλι της προς την αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτήν του Υιού της δίδοντας κίνηση και δυναμική στην όλη σκηνή.

Η παράσταση χαρακτηρίζεται για τη συμμετρία της με κεντρικό άξονα την Παναγία βρεφοκρατούσα μέσα σε φιάλη από πορφυρό μάρμαρο διακοσμημένο από πτερωτούς γονατιστούς άτλαντες αποδοσμένους σε χρυσογραφία. Η παρυφή της φιάλης κοσμείται και αυτή από γιρλάντες και πτερωτές κεφαλές σε χρυσογραφία επίσης, ενώ από λεοντοκεφαλές χύνεται νερό στη δεξαμενή. Τον αναγεννησιακό διάκοσμο της φιάλης ολοκληρώνουν δύο αντωπές ανακεκλιμένες ολόγλυφες μορφές που στηρίζουν την κάτω βάση της.

Την Παναγία δορυφορούν αρχάγγελοι που κρατούν ανοιχτά ειλητάρια με κεφαλαιο-γράμματες επιγραφές. Στο ειλητό του αριστερού αγγέλου διαβάζουμε: “ΧΑΙΡΕ Η ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΤΟ ΖΩΗ/ ΡΡΥΤΟΝ ΥΔΩΡ”, ενώ σε εκείνο του δεξιού σημειώνεται: “ΧΑΙΡΕ Η ΤΑC ΙΑC(ΕΙC) ΠΡΟΧΕΟΥCΑ/ΑΦΘΟΝΟC”.

Η ίδια αυστηρή συμμετρία παρατηρείται και στη διάταξη των ασθενών που καταφεύγουν στη δεξαμενή με το ιαματικό νερό. Δύο ημίγυμνες μορφές, ενός δαιμονισμένου πιθανότατα στα αριστερά, από τον οποίο απομακρύνεται πτερωτός δαίμονας, και ενός παραλυτικού στα δεξιά πλαισιώνουν την σκηνή. Δύο ακόμη μορφές, μιας γυναίκας που κρατεί το φασκιωμένο της βρέφος στα αριστερά και ενός τυφλού που τρίβει τα μάτια του με το νερό στα δεξιά συμπληρώνουν την ομάδα των αρρώστων. Η ποικιλία των στάσεων και των χειρονομιών τους περιγράφει με γλαφυρό τρόπο τη δραματικότητα και την έντονη αγωνία των ασθενών.

Το εικονογραφικό σχήμα της εικόνας της Αλεξανδρούπολης απαντάται σχεδόν αυτούσιο στην εικόνα του ζωγράφου Βίκτωρος από το Μουσείο της Αντιβουνιώτισσας στην Κέρκυρα, σε εικόνα του Ελληνικού Ινστιτούτου της Βενετίας και σε εικόνα του ναού της Αγίας Αικατερίνης στην Κέρκυρα, όλες έργα του δεύτερου μισού του 17ου αιώνα. Η χρήση ενός κοινού προτύπου επιβεβαιώνεται όχι μόνο στο γενικό εικονογραφικό σχήμα, αλλά και στις επί μέρους λεπτομέρειες που αφορούν στάσεις, χειρονομίες αλλά και δευτερεύοντα διακοσμητικά θέματα.

Μία χρονολόγηση της εικόνας της Αλεξανδρούπολης στο δεύτερο μισό του 17ου αιώνα φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από τα τεχνοτροπικά της χαρακτηριστικά. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από μια αναβίωση της πρώιμης κρητικής τεχνοτροπίας, στοιχείο που γίνεται αισθητό στην απόδοση της πτυχολογίας με τα πυκνά φώτα. Ωστόσο, η αναβίωση αυτή φαίνεται πως ερμηνεύεται με έναν ψυχρό ακαδημαϊσμό και μια έντονη σχηματοποίηση. Επί πλέον, η διείσδυση πλήθους δυτικών στοιχείων επιδρά όχι μόνο στο διακοσμητικό λεξιλόγιο, αλλά δρα καθοριστικά και στη διαμόρφωση εικονιστικών τύπων και στάσεων παρόμοιων με εκείνες των αρχαγγέλων που δορυφορούν την Παναγία.

Αθανάσιος Σέμογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Απόσπασμα από το λεύκωμα “Εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης. Μια περιήγηση στη θρησκευτική τέχνη του Έβρου”, © Εκδόσεις ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.

Δίπτυχο διαστάσεων 24,5 Χ 34 εκ. περίπου με την Παναγία την Τρυφώτισα και τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο σε άριστη εκτύπωση διαστάσεων 23 Χ 32,5 εκ. με το περιθώριο του χαρτιού.

 

Στην πίσω πλευρά του διπτύχου υπάρχει το ολόγραμμα ασφαλείας και γνησιότητας της εταιρείας.