Χριστός Παντοκράτωρ

Βρίσκεστε εδώ : Activate Breadcrumb NavXT Plugin

Τίτλος έργου : Χριστός Παντοκράτωρ
Χρονολόγηση : 16ος αι. (≈1500 – 1550 μ. Χ.)
Κάτοχος πρωτοτύπου : Εκκλησιαστικό μουσείο Αλεξ/λης
Κάτοχος δικαιωμάτων : ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.
Διάρκεια δικαιωμάτων : 50 έτη (8/10/2008 – 7/10/2058)
Έκδοση αντιγράφων σε σειρά : 200
Διαστάσεις πρωτοτύπου : ≈ 72,94 εκ. x 97,47 εκ.
Διαστάσεις αντιγράφου : ≈ 70,75 εκ. x 94,55 εκ.
Διαστάσεις με τα περιθώρια : ≈ 80,75 εκ. x 107,05 εκ.
Μέσο αποτύπωσης : Hahnemühle Photo Rag Satine 310 gsm
Μέθοδος αποτύπωσης : Fine art Giclée

Χριστός Παντοκράτωρ

Η εικόνα του Χριστού Παντοκράτορα επαναλαμβάνει έναν εικονογραφικό τύπο γνωστό ήδη από την παλαιολόγεια περίοδο και ιδιαίτερα διαδεδομένο κατά τη μεταβυζαντινή. Ο Κύριος εικονίζεται σε προτομή και μετωπικός με μια ελαφρά ωστόσο στροφή προς τα δεξιά του. Ευλογεί με το δεξί και κρατεί κλειστό σταχωμένο Ευαγγέλιο με το αριστερό του χέρι, το οποίο όμως δυστυχώς δεν έχει διασωθεί λόγω της απολέπισης της επιφάνειας της εικόνας στην κάτω δεξιά γωνία. Σε σχέση με την πλειοψηφία των Βυζαντινών και μεταβυζαντινών παραδειγμάτων, ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η εικόνα του Μουσείου της Αλεξανδρούπολης αποκλίνει ως προς το ότι ο Χριστός κρατεί το Ευαγγέλιο από τη ράχη του και όχι από την εσωτερική του πλευρά. Φορεί πορφυρό χιτώνα με πλατύ χρυσό σημείο και μπλε ιμάτιο που περνάει πίσω από τον αυχένα του αφήνοντας όμως ακάλυπτο το δεξί του χέρι.

Παρά τη μέτρια κατάσταση διατήρησης της εικόνας και τις φθορές που έχει κατά καιρούς υποστεί, γίνεται αντιληπτή η καλλιτεχνική παράδοση του γνωστού κρητικού αγιογράφου του δεύτερου μισού του 15ου αιώνα, Ανδρέα Ρίτζου. Οι κομψές αναλογίες, η μνημειακότητα του σώματος με την ήρεμη διαγραφή των όγκων και η ευγένεια που χαρακτηρίζει τον εικονιστικό τύπο του Χριστού συνιστούν τα κύρια γνωρίσματα της τέχνης του. Κυρίως όμως το πλάσιμο του προσώπου με τη λεπτόλογη τεχνική των πυκνών ψιμμυθιών που διατάσσονται με ελευθερία προσφέροντας ένα ζωγραφικό μάλλον αποτέλεσμα παραπέμπει άμεσα στο εργαστήρι του Ρίτζου. Οι παρατηρούμενες ομοιότητες ως προς το πλάσιμο με την εικόνα του Παντοκράτορα της μονής Τοπλού που αποδίδεται στο Ρίτζο (δεύτερο μισό του 15ου αιώνα), αλλά και με την αντίστοιχη εικόνα του Μουσείου Αντιβουνιώτισσας στην Κέρκυρα, που σύμφωνα με τον ακαδημαϊκό Παναγιώτη Βοκοτόπουλο θυμίζει επίσης έργο του κρήτα καλλιτέχνη (1500), υποδεικνύουν τις πηγές έμπνευσης και την καλλιτεχνική ταυτότητα του ικανού αγιογράφου του έργου της Αλεξανδρούπολης.

Ως προς τη χρονολόγησή της, πιστεύουμε ότι η εικόνα μπορεί να τοποθετηθεί με αρκετή ασφάλεια στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα και να αποδοθεί ενδεχομένως σε κρητικά εργαστήρια που ενεργοποιούνται στο Άγιο Όρος την περίοδο αυτή. Χωρίς να απομακρύνεται από τον κλασικισμό και την αναγλυφικότητα της πρώιμης κρητικής σχολής, το έργο διαφοροποιείται ωστόσο λόγω της διαγραφής έντονης σχηματοποίησης των φωτεινών επιφανειών στο μέτωπο καθώς και της προχειρότητας στη συνοπτική απόδοση της πτυχολογίας του χιτώνα στο ύψος του στήθους του Χριστού. Παρόμοια, και οι πυκνές δύσκαμπτες πτυχές του ιματίου αποτελούν μια μανιεριστικού τύπου απομίμηση των καλλιτεχνικών τρόπων του δεύτερου μισού του 15ου αιώνα που απαντώνται ταυτόσημοι σε εικόνες σημαντικών εκπροσώπων της κρητικής σχολής του Άθω, όπως είναι ο Θεοφάνης, ο Τζώρτζης και ο Ευφρόσυνος.

Αθανάσιος Σέμογλου
Αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Απόσπασμα από το λεύκωμα “Εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου της Αλεξανδρούπολης. Μια περιήγηση στη θρησκευτική τέχνη του Έβρου”, © Εκδόσεις ΔΟΥΚΑΣ Α.Ε.


Δίπτυχο διαστάσεων 24,5 Χ 34 εκ. περίπου με τον Χριστό Παντοκράτορα και την Παναγία την Τρυφώτισα σε άριστη εκτύπωση διαστάσεων 23 Χ 32,5 εκ. με το περιθώριο του χαρτιού.

Στην πίσω πλευρά του διπτύχου υπάρχει το ολόγραμμα ασφαλείας και γνησιότητας της εταιρείας.